براکسیسم یا دندان قروچه: نشانه ها، علت ها و روش های درمان

بسیاری از افراد بدون آنکه بدانند، شب ها یا روزها دندان های خود را به هم می سایند. این عادت پنهان می تواند باعث درد فک، سردرد و حتی اختلال در خواب شود و با گذر زمان سلامت دندان ها را تهدید کند. در این مقاله از سایت دکتر دندان، با راهکارهای ساده و علمی برای مدیریت و پیشگیری از دندان قروچه آشنا می شویم.

دندان قروچه (براکسیسم) چیست؟

دندان قروچه یا براکسیسم به معنی فشار دادن دندان ها به هم یا به هم ساییدن آن ها است. این عادت ممکن است در طول شب (براکسیسم شبانه) یا در طول روز (براکسیسم روزانه) اتفاق بیفتد و معمولا به صورت ناخودآگاه نیز انجام می شود. براکسیسم می تواند درد و آسیب به دندان ها و فک ها و باعث استهلاک آن ها شود.

علائم و نشانه های دندان قروچه

دندان قروچه اغلب به‌صورت ناخودآگاه اتفاق می افتد و بسیاری از افراد حتی از وجود آن بی خبرند. با این حال، چند علامت رایج می تواند نشان دهنده براکسیسم باشد:

• ساییده شدن دندان ها یا ترک ریز: مینای دندان ممکن است صاف یا ترک خورده شود.
• درد یا گرفتگی فک: معمولا صبح ها پس از خواب احساس می شود.
• سردرد یا درد گوش: فشار عضلات صورت می تواند باعث سردرد یا گوش درد شود.
• اختلالات خواب: بیدار شدن شبانه یا کیفیت پایین خواب.

عوارض دندان قروچه چیست؟

براکسیسم می‌تواند عوارض مختلفی را در بدن ایجاد کند. برخی از این عوارض عبارتند از:

• ساییدگی و ترک دندان ها: فشار مداوم باعث فرسایش مینای دندان و احتمال شکستگی می شود.
• تحلیل لثه و استخوان فک: فشار زیاد می تواند بافت نگهدارنده دندان ها را ضعیف کرده و باعث لق شدن دندان شود.
• خستگی و درد مزمن عضلات فک: تنش مکرر باعث درد طولانی مدت و گرفتگی عضلات می شود.
• سایر عوارض جانبی: درد گردن و شانه، تحریک ناحیه دهان و کاهش کیفیت خواب.

البته لازم به ذکر است که در برخی افراد، براکسیسم یا دندان قروچه بدون عوارض بروز می کند.

چگونه بفهمیم دندان قروچه داریم؟

در بیشتر موارد، براکسیسم در خواب رخ می دهد و شایعترین علامت آن صدای به هم ساییده شدن دندان هاست. اگر شخصی در طول شب با این وضعیت روبرو شود و یا صبح هنگام بیدار شدن درد در فک، گردن یا سر داشته باشد، احتمالا دچار براکسیسم است.

همچنین اگر دندان های شخص دچار فرسایش بیش از حد، خراشیدگی یا ترک های ریز باشد، نشانه های براکسیسم می توانند مشاهده شوند. بهتر است در صورت مشاهده هریک از این علائم، به یک پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید.

6 علت اصلی دندان قروچه چیست؟

1. استرس و اضطراب

وقتی شما استرس و اضطراب دارید، بدن شما به نوعی به وضعیت پیش آمده واکنش نشان می دهد و به دنبال آن سیستم عصبی عملکرد خاصی را انجام می دهد. این وضعیت باعث افزایش فعالیت عضلات صورت و فک شما می شود، که در نتیجه ممکن است به براکسیزم یا دندان قروچه منجر شود.

در واقع، فشار و تنش در عضلات فک به دلیل استرس، ترشح هورمون های استرسی مثل کورتیزول و عوامل دیگر مانند کمبود خواب و سایر عوامل می‌تواند براکسیزم را شدت بخشد یا آن را به وجود بیاورد.

2. اختلالات خواب

تحقیقات نشان می دهند که اختلالات خواب می توانند نقشی در بروز براکسیسم داشته باشند. برخی از مطالعات نشان داده‌اند که بیشتر افرادی که با براکسیسم مواجه هستند دارای اختلالات خواب مانند خواب درهم ریخته، خواب ناشی از انقطاع تنفسی خواب و شب های بی خوابی هستند.

همچنین تحقیقات نشان داده‌اند که در برخی از افراد با براکسیسم، سطح هورمون کورتیزول (هورمون استرس) در طول روز و شب بالاتر از میزان معمول است که ممکن است ناشی از اختلال در سیستم غدد درون ریز  یا آندوکرین باشد که نقش مهمی در سیکل روزانه فعالیت های فیزیولوژیک بدن داد.

3. انواع مال اکلوژن ها

اکلوژن به معنی تماس دندان ها با یکدیگر در حالت استراحت است. هنگامی که اکلوژن نامناسبی وجود داشته باشد، ممکن است باعث فشار زیادی در عضلات فک و دهان و دندان ها ایجاد شود و در نتیجه شود موجبات شکل گیری دندان قروچه فراهم می شود.

عواملی مانند ترمیمات نامناسب دندانی، ارتودنسی نامناسب، ترمیمات بزرگ دندان، برخی عفونت های دندانی، عوارض جراحی دهان و فک، و استفاده از پروتزهای دندانی نامناسب، می توانند باعث ایجاد اکلوژن نامناسب و در نتیجه بروز براکسیسم شوند همچنین عدم هماهنگی بین فکی در نتیجه ژنتیک می تواند دندان قروچه ایجاد کند.

4. سبک زندگی نامناسب

برخی عوامل سبک زندگی می توانند به شدت بر روی بروز و شدت دندان قروچه تاثیر بگذارند. به عنوان مثال، استرس، اضطراب، ناراحتی های خفیف، مصرف الکل و دخانیات، نامناسب بودن غذا، خواب کافی نداشتن و سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی می توانند به بروز براکسیسم کمک کنند یا آن را تشدید کنند.

5. اختلالات عصبی

اختلالات عصبی می توانند بر اساس مکانیسم های مختلفی باعث بروز دندان قروچه شوند. به عنوان مثال، بیماری های عصبی مانند بیماری پارکینسون، اسکلروز چندگانه، صرع و سایر بیماری های مرتبط با نورون ها می توانند به عنوان علتی برای بروز براکسیسم در نظر گرفته شوند.

بر اساس بررسی هایی که انجام شده است، نشان داده شده است که بیماران مبتلا به بیماری پارکینسون دارای شیوع بیشتری از براکسیسم هستند ولی مکانیسم دقیق آن هنوز به طور کامل درک نشده است. علاوه بر این، برخی از داروهای مورد استفاده در بیماری های عصبی می توانند نیز باعث بروز براکسیسم شوند.

در این خصوص مطالعاتی نیز صورت گرفته که به عنوان مثال یک مطالعه  در سال ۲۰۱۵ در ژورنال Sleep and Breathing منتشر شده، و بررسی کرده که آیا بیماران سکته مغزی با Bruxism بیشتری روبرو هستند یا خیر. در این مطالعه، ۳۰ نفر با سکته مغزی بررسی شدند و مقایسه آنها با گروه کنترلی انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین فراوانی براکسیسم در بیماران سکته مغزی وجود داشت و بیشترین شدت آن نیز در این گروه مشاهده شد.

6. ژنتیک

برخی تحقیقات نشان داده است که ژنتیک نقشی در بروز دندان قروچه دارد. در برخی موارد، این بیماری به صورت خانوادگی به ارث می رسد و در بعضی از افراد به دلیل وجود تغییرات ژنتیکی در سیستم عصبی مرکزی و عضلانی می تواند بروز کند. همچنین برخی ژن هایی که در فعالیت عضلات صورت و فک ها نقش دارند، ممکن است در ارتباط با بروز این بیماری باشند. با این حال، باید توجه داشت که عوامل دیگری نیز می توانند در بروز دندان قروچه موثر باشند، بنابراین دقیقا نمی توان ژنتیک را به عنوان تنها عامل بروز این بیماری در نظر گرفت.

مطالعه‌ ای در سال ۲۰۱۶ در مجله‌ی Archives of Oral Biology منتشر شده که در واقع تاثیر ژنتیک بر Bruxism را بررسی می کند. بر اساس این مطالعه، ژنتیک بر دندان قروچه تاثیر دارد و فردی که در خانواده اش افرادی با Bruxism وجود داشته باشد، احتمالا خود هم این بیماری را دارد.

مطالعه‌ دیگری نیز در سال ۲۰۱۳ در مجله‌ی Sleep and Breathing منتشر شده، که به طور مشابه تاثیر ژنتیک بر شدت براکسیسم را بررسی می‌کند. بر اساس این مطالعه، ژنتیک تاثیر مهمی بر شدت این معضل دارد و افرادی که برخی ژن‌های خاصی را دارند، احتمالا دارای شدت بیشتری از دندان قروچه هستند.

روش درمان و مدیریت دندان قروچه چیست؟

روش های درمان و مدیریت دندان قروچه به دو دسته درمان های ساده و پیشرفته تقسیم می شود. در ادامه به توضیح هر یک از این روش ها پرداخته می‌شود:

درمان‌های ساده

این درمان ها به دنبال کاهش آسیب به دندان ها هستند و می توانند شامل موارد زیر باشند:

استفاده از گارد دهان

استفاده از گاردهای محافظ دهان در طول شب، می تواند به جلوگیری از تماس دندان ها با یکدیگر کمک کند و از وارد شدن آسیب به دندان ها جلوگیری کند.

تغییر رفتار

اصلاح رفتار می تواند به کاهش تماس دندان ها با یکدیگر کمک کند. این شامل کاهش استرس و اضطراب، رفتارهای آرام کننده قبل از خواب، اصلاح روش های خوردن و مکیدن و اصلاح رویه های خواب می شود.

رفتارهای آرام کننده

ممکن است به شما پیشنهاد شود که رفتارهای آرام کننده مانند استفاده از نور ملایم در اتاق خواب، روشن کردن موسیقی آرامش بخش قبل از خواب، یا تمرین های آرامش بخش مانند یوگا انجام دهید.

درمان های پیشرفته

اگر درمان های ساده نتوانند به طور کامل مشکل دندان قروچه را حل کنند، می توان به درمان های پیشرفته پرداخت. این درمان ها عبارتند از:

داروها

برخی از داروها می توانند به کاهش تماس دندان ها کمک کنند. مثلا می توان از آنتی دپرسانت‌ها یا شل کننده های عضلات استفاده کرد.

تراپی

با کمک متخصصین روانشناسی می توان به کنترل استرس و اضطراب کمک کرده و از این طریق نیز به کاهش تماس دندان ها و درمان دندان قروچه دست یافت.

جراحی

در موارد شدید، ممکن است به جراحی نیاز باشد. در این روش، عضلات چند منطقه از صورت بریده و یا تغییر داده می شود تا به کاهش تماس دندان ها منجر شود. این روش معمولا برای موارد شدید و نادر استفاده می شود و باید توسط یک جراح مجرب انجام شود.

استفاده از روش های ترکیبی

در برخی موارد، بهترین راه حل برای درمان دندان قروچه، استفاده از ترکیبی از روش های مختلف می باشد. به عنوان مثال، استفاده همزمان از داروها و دستگاه های مخصوص می تواند به بهبود وضعیت بیمار کمک کند.

زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک: اگر صبح ها درد فک دارید، دندان ها ترک خورده یا ساییده شده اند، یا صداهای ساییدن دندان ها در خواب به‌طور مکرر شنیده می شوند، بهتر است هر چه زودتر برای ارزیابی و درمان به دندانپزشک مراجعه کنید.

چرا دندان قروچه باعث مرگ تدریجی دندان ها می شود؟

• فرسایش مینای دندان: تحلیل مینای دندان باعث حساسیت و پوسیدگی می شود.
• ترک ها و شکستگی دندان: فشار مداوم می تواند ترک یا شکستگی ایجاد کند.
• تحلیل استخوان و لثه: فشار طولانی باعث ضعف بافت نگهدارنده و لق شدن دندان ها می شود.

جمع بندی

دندان قروچه یا براکسیسم عادت ناخودآگاه فشار و ساییدن دندان هاست که می تواند باعث درد فک، سردرد و آسیب های تدریجی به دندان ها و لثه شود. با شناخت علائم، پیشگیری از عوامل محرک و استفاده از روش های درمانی ساده یا ترکیبی، می توان از آسیب های طولانی مدت جلوگیری کرد و سلامت دندان ها را حفظ کرد.

سوالات متداول