تبخال لب؛ علت، درمان فوری و بهترین داروها

تبخال یکی از شایع ترین عفونت های ویروسی لب و پوست است که معمولا به شکل تاول های کوچک و دردناک در اطراف دهان یا روی لب ها ظاهر می شود. این نوع زخم دهان در اثر ویروس هرپس سیمپلکس (HSV-1) ایجاد می شود و واگیر دارد است. با اینکه تبخال معمولا طی 1 الی 2 هفته از روی پوست محو می شود، اما ویروس آن همچنان در بدن باقی می ماند و درشرایطی مثل ضعف سیستم ایمنی، استرس یا قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید ممکن است دوباره فعال شود.

بسیاری از افراد پس از مشاهده اولین علائم این بیماری، سوالاتی مانند تبخال چیست؟ چگونه سریع درمان می‌ شود؟ بهترین پماد یا قرص برای تبخال کدام است؟ آیا تبخال واگیردار است؟ و چه راه‌ هایی برای پیشگیری از عود آن وجود دارد؟ را جستجو می‌ کنند. در این مقاله از دکتر دندان، همه چیزهایی را که باید در مورد تبخال بدانید، از علل و علائم آن گرفته تا گزینه‌ های درمانی مؤثر و استراتژی‌ های پیشگیری از آن را بررسی می‌ کنیم. اگر به تازگی این زخم ها را گرفته اید و یا به صورت مکرر آن را تجربه می کنید حتما این مقاله را بخوانید.

تبخال چیست؟

تبخال به انگلیسی (Cold Sores) زخم ها یا تاول‌ های کوچک و پر از مایعی هستند که معمولا در اطراف دهان یا روی لب‌ ها ایجاد می‌ شوند. آنها با نام زخم سرد نیز شناخته می شوند و توسط ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد می شوند که HSV-1 شایع ترین عامل آن است. این نوع زخم دهان بسیار مسری است و می تواند به راحتی از طریق تماس مستقیم با ناحیه آسیب دیده یا از طریق وسایل مشترک مانند ظروف، حوله یا بالم لب پخش شود.

علت تبخال لب چیست؟

همانطور که قبلا ذکر شد، تبخال در درجه اول توسط ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد می شود. پس از آلوده شدن، ویروس در بدن نهفته باقی می ماند و می تواند توسط عوامل مختلفی مانند موارد زیر فعال شود:

• سیستم ایمنی ضعیف شده
• استرس و خستگی
• قرار گرفتن در معرض نور خورشید
• تغییرات هورمونی
• تب یا بیماری

بیشتر بخوانید: روش درمان آبسه دندان چیست؟

علائم و نشانه های این وضعیت

علائم اولیه شیوع تبخال اغلب شامل احساس سوزن سوزن شدن یا سوزش در اطراف دهان یا لب ها است. به دنبال آن تاول های کوچک و دردناکی ظاهر می شود که در نهایت می ترکند و پوسته هایشان خشک می شود. سایر علائم رایج ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• قرمزی و تورم
• خارش یا سوزش
• گلو درد
• تب
• تورم غدد لنفاوی

گزینه های درمان تبخال چیست؟

در حال حاضر درمان قطعی برای از بین بردن ویروس تبخال (HSV) وجود ندارد، زیرا ویروس پس از ورود به بدن در سلول‌ های عصبی به‌ صورت نهفته باقی می‌ ماند. با این حال، شروع درمان در 24 تا 48 ساعت اول پس از بروز علائم اولیه مانند سوزش، خارش یا گزگز لب می‌ تواند مدت بیماری را کوتاه‌ تر کرده و شدت علائم را کاهش دهد. روش درمان تبخال به شدت علائم، تعداد دفعات عود بیماری و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد و ممکن است شامل داروهای ضدویروسی، درمان‌ های خانگی و مراقبت‌ های حمایتی باشد.

داروهای ضدویروسی

داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر، والاسیکلوویر یا فامسیکلوویرموثرترین روش های درمان سریع تر تبخال هستند. این داروها ویروس را از بین نمی‌ برند، اما از تکثیر آن جلوگیری می‌ کنند.

پماد آسیکلوویر

پماد آسیکلوویر یکی از رایج‌ ترین داروهای موضعی برای درمان تبخال است. اگر در همان ساعات اولیه بروز علائم استفاده شود، می‌ تواند روند بهبودی را تسریع کند و از بزرگ‌ تر شدن تاول‌ ها جلوگیری کند.

قرص آسیکلوویر

در افرادی که تبخال شدید، گسترده یا مکرر دارند، پزشک ممکن است قرص آسیکلوویر را تجویز کند. این دارو معمولا زمانی بیشترین اثر را دارد که در 48 ساعت اول شروع شود.

والاسیکلوویر

والاسیکلوویر نسل جدیدتری از داروهای ضدویروسی است که به دلیل جذب بهتر، معمولا با تعداد دفعات مصرف کمتر نسبت به آسیکلوویر تجویز می‌ شود و برای بسیاری از بیماران گزینه مناسبی است.

فامسیکلوویر

فامسیکلوویر نیز از داروهای مؤثر در درمان تبخال است و معمولا برای افرادی که دچار عودهای مکرر هستند یا به درمان‌ های دیگر پاسخ مناسبی نداده‌ اند، توسط پزشک تجویز می‌ شود.

توجه: مصرف داروهای خوراکی ضدویروسی باید با تجویز پزشک انجام شود، به‌ ویژه در دوران بارداری، شیردهی یا در افرادی که بیماری‌ های زمینه‌ ای دارند.

درمان خانگی تبخال

درمان‌ های خانگی مانند قرار دادن کمپرس سرد بر روی تبخال، نوشیدن مایعات، مصرف غذاهای نرم، مرطوب نگه داشتن لب و پرهیز از دستکاری تبخال نمی‌ توانند ویروس را از بین ببرند، اما می‌ توانند درد، التهاب و مدت علائم را کاهش دهند.

• کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس سرد روی تبخال به مدت 5 تا 10 دقیقه، چند بار در روز، می‌ تواند تورم، درد و سوزش را کاهش دهد.
• مرطوب نگه داشتن لب: استفاده از بالم لب یا وازلین به جلوگیری از ترک خوردن زخم و کاهش درد کمک می‌ کند.
• نوشیدن مایعات کافی: کم‌ آبی بدن ممکن است روند ترمیم پوست را کندتر کند؛ بنابراین نوشیدن آب کافی در طول بیماری توصیه می‌ شود.
• مصرف غذاهای نرم: اگر تبخال باعث درد هنگام غذا خوردن شده است، مصرف غذاهای نرم و خنک مانند ماست، سوپ ولرم یا اسموتی می‌ تواند ناراحتی را کاهش دهد.
• پرهیز از دستکاری تبخال: کندن پوسته یا ترکاندن تاول‌ ها احتمال انتقال ویروس، ایجاد عفونت باکتریایی و باقی ماندن جای زخم را افزایش می‌ دهد.

آیا درمان‌ های طبیعی مؤثر هستند؟

برخی افراد از موادی مانند عسل، ژل آلوئه‌ وراو … برای کاهش علائم استفاده می‌ کنند. برخی مطالعات نشان داده‌ اند که این مواد ممکن است به کاهش التهاب یا تسریع ترمیم پوست کمک کنند، اما شواهد علمی کافی برای جایگزین کردن آنها با داروهای ضدویروسی وجود ندارد. در مقابل، استفاده از موادی مانند خمیردندان، سیر، سرکه سیب یا الکل روی تبخال توصیه نمی‌ شود؛ زیرا ممکن است باعث تحریک پوست، افزایش درد و تأخیر در بهبود زخم شوند.

هنگام ابتلا به تبخال چه کارهایی انجام ندهیم؟

• تاول‌ ها را نترکانید.
• پوسته زخم را جدا نکنید.
• از بوسیدن دیگران تا زمان بهبود کامل خودداری کنید.
• لیوان، قاشق، حوله، رژ لب و مسواک را با دیگران مشترک استفاده نکنید.
• پس از لمس تبخال، دست‌ های خود را با آب و صابون بشویید و از تماس دست آلوده با چشم‌ ها خودداری کنید.

بیشتر بخوانید: روش های خانگی درمان سه سوته دندان درد

عوارض تبخال چیست؟

در حالی که زخم های سرد اطراف دهان معمولاً جدی نیستند، اما در شرایط خاصی می تواند منجر به عوارض شود. این عوارض ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• عفونت های باکتریایی ثانویه: اگر تبخال با باکتری آلوده شود، می تواند منجر به علائم اضافی مانند افزایش درد، تورم یا چرک شود.
• هرپتیک ویتلو: این یک عفونت است که انگشتان یا دست ها را درگیر می کند و در صورتی که ویروس از طریق لمس تبخال به این نواحی سرایت کند، ممکن است رخ دهد.
• آنسفالیت هرپس: اگرچه نادر است، ویروس هرپس سیمپلکس به طور بالقوه می تواند به مغز سرایت کند، باعث التهاب و منجر به عوارض عصبی جدی شود.

توجه: اگر علائم غیرمعمولی را تجربه کردید یا اگر تبخال لب شما به درستی بهبود نیافت، بسیار مهم است که به دنبال مراقبت های پزشکی باشید.

چطور از بروز تبخال پیشگیری کنیم؟

پیشگیری از تبخال می تواند برای برخی از افراد بسیار چالش برانگیز باشد، اما اقداماتی وجود دارد که می توانید برای به حداقل رساندن خطر شیوع آن انجام دهید. برخی از اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:

• اجتناب از تماس نزدیک با افرادی که تبخال فعال دارند
• رعایت بهداشت دست و صورت
• پرهیز از اشتراک گذاری وسایل شخصی با دیگران
• استفاده از بالم لب با ضد آفتاب
• مدیریت سطوح استرس
• حفظ یک سیستم ایمنی سالم از طریق انجام ورزش منظم، رژیم غذایی متعادل و خواب کافی

تبخال بعد از چند روز خوب میشود؟

مدت زمان بهبود تبخال لب به شدت عفونت، وضعیت سیستم ایمنی و زمان شروع درمان بستگی دارد. در بیشتر افراد، تبخال بین ۷ تا ۱۴ روز بهبود می‌ یابد و معمولا بدون بر جای گذاشتن اسکار دائمی از بین می‌ رود.

تبخال در طول این مدت چند مرحله را پشت سر می‌ گذارد:

• روز اول تا دوم: احساس سوزش، خارش، گزگز یا درد در محل ایجاد تبخال
• روز دوم تا چهارم: تشکیل تاول‌ های کوچک و پر از مایع
• روز چهارم تا ششم: ترکیدن تاول‌ ها و ایجاد زخم سطحی که ممکن است دردناک باشد
• روز ششم تا دهم: خشک شدن زخم و تشکیل پوسته
• روز دهم تا چهاردهم: افتادن پوسته و ترمیم کامل پوست

اگر درمان با داروهای ضدویروسی مانند آسیکلوویر یا والاسیکلوویر در ۴۸ ساعت اول شروع شود، معمولا مدت بیماری کوتاه‌ تر شده و شدت علائم کاهش پیدا می‌ کند.

توجه: در صورتی که تبخال با گذشت دو هفته بهبود پیدا نکند و یا بسیار بزرگ و دردناک شده باشد لازم است برای بررسی و درمان به پزشک مراجعه کنید.

فرق تبخال با آفت دهان چیست؟

مهم است که بین زخم های تبخالی و آفت دهان تفاوت قائل شویم، زیرا این دو در واقع وضعیت های متفاوتی هستند. در حالی که زخم های مورد بحث ما ناشی از عفونت ویروسی است، زخم‌های دهانی آفتی غیرمسری هستند و معمولاً ناشی از عواملی مانند آسیب جزئی، استرس یا مصرف برخی غذاها هستند. زخم های دهانی آفتی زخم های کم عمق، گرد یا بیضی شکل هستند که در داخل دهان ایجاد می شوند، در حالی که زخم های سرد روی لب ها در ناحیه خارجی یا اطراف دهان ظاهر می شوند.

در خصوص زخم های سرد چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بیشتر موارد، تبخال را می توان در خانه بدون نیاز به مداخله پزشکی کنترل کرد. با این حال، در موارد زیر باید با یک پزشک مشورت کنید:

• درد یا ناراحتی شدید
• طول کشیدن برای بیش از 2 هفته
• مکرر یا عود کننده است
• با علائم دیگری مانند تب یا تورم غدد لنفاوی همراه است
• در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف ایجاد می شود

بیشتر بخوانید: خشکی دهان نشانه چیست و 16 روش درمان قطعی آن کدامند؟

آیا تبخال می‌ تواند با درمان‌ های دندانپزشکی مرتبط باشد؟

بله، در برخی موارد بین تبخال و درمان‌های دندانپزشکی ارتباط وجود دارد، اما نه به این معنا که درمان دندانپزشکی باعث انتقال ویروس تبخال می‌ شود. اگر فرد از قبل به ویروس هرپس سیمپلکس (HSV-1) آلوده باشد، عواملی مانند استرس ناشی از درمان، خستگی، کاهش موقت عملکرد سیستم ایمنی یا تحریک بافت‌های اطراف لب ممکن است باعث فعال شدن دوباره ویروس و بروز تبخال شوند.

به همین دلیل، برخی افراد پس از درمان‌ هایی مانند کشیدن دندان، جراحی دندان عقل، ایمپلنت یا ارتودنسی دچار تبخال لب می‌ شوند. البته این اتفاق در همه افراد رخ نمی‌ دهد و معمولا در کسانی دیده می‌ شود که سابقه عود مکرر تبخال دارند. از سوی دیگر، اگر بیمار با تبخال فعال به دندانپزشکی مراجعه کند، دندانپزشک ممکن است انجام برخی درمان‌ های غیراورژانسی را تا زمان بهبود ضایعه به تعویق بیندازد. این تصمیم به کاهش خطر انتقال ویروس، جلوگیری از تحریک بیشتر ناحیه آسیب‌ دیده و افزایش راحتی بیمار کمک می‌ کند. با این حال، در موارد اورژانسی مانند درد شدید یا عفونت دندان، دندانپزشک با رعایت کامل اصول کنترل عفونت، بهترین روش درمان را انتخاب خواهد کرد.

توجه: اگر سابقه تبخال مکرر دارید و قرار است درمان دندانپزشکی گسترده‌ ای انجام دهید، بهتر است این موضوع را پیش از شروع درمان با دندانپزشک خود در میان بگذارید. در برخی بیماران، ممکن است پزشک یا دندانپزشک برای کاهش احتمال عود تبخال، داروهای ضدویروسی را قبل یا بعد از درمان تجویز کند.

نکات پایانی در خصوص زخم های تبخال

به طور کلی تبخال لب و اطراف دهان، ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس، می تواند برای مقابله با آن آزاردهنده باشد. با این حال، با درک صحیح، درمان و اقدامات پیشگیرانه، می توانید به طور موثر شیوع این زخم ها را مدیریت کنید. به یاد داشته باشید که بهداشت را رعایت کنید، از عوامل محرک اجتناب کنید و در صورت نیاز به دنبال مشاوره پزشکی باشید. با انجام اقدامات پیشگیرانه، می توانید تأثیر این زخم ها را بر زندگی روزمره خود به حداقل برسانید و سلامت کلی خود را حفظ کنید.

سوالات متداول