درد ارتودنسی: دلایل، مدت زمان و روش های موثر کاهش آن

وقتی صحبت از ارتودنسی دندان می‌شود بسیاری از افراد، به فکر درد شدید ناشی از سیم ها و تجهیزات ارتودنسی می‌افتند. در حالی که درد ارتودنسی تنها در روزهای نخست درمان احساس می‌شود و قابل تحمل است؛ به طوری که برخی از بیماران از آن تحت عنوان «ناراحتی» یاد می‌کنند، نه درد. معمولا در چند روز اول ارتودنسی، به دلیل عادت نکردن دهان به وجود بریس ها، ممکن است کمی احساس ناراحتی داشته باشید که در عرض چند روز تا یک هفته به طور کامل رفع می‌شود. البته تعدادی از بیماران هم از ایجاد زخم در اثر برخورد براکت ها به بافت نرم دهان شکایت می‌کنند، که خوشبختانه به کمک روش های ساده این مشکل نیز حل می‌شود. در ادامه با مجله دندانپزشکی دکتر دندان همراه باشید تا بیشتر درباره دلایل، مدت زمان درد و روش های موثر برای کاهش درد ارتودنسی اطلاعات در اختیار شما قرار دهیم.

آیا ارتودنسی درد دارد؟

پاسخ، به صورت کوتاه “بله” است. احساس درد و ناراحتی در روزهای اول بعد از نصب وسایل ارتودنسی بر روی دندان ها کاملا طبیعی است و نشان از شروع حرکت دندان ها به سمت موقعیت اصلی‌شان دارد.

البته ترجیح اکثر متخصصان ارتودنسی این است که به جای واژه «درد» از کلمه «ناراحتی» استفاده کنند. زیرا آنچه بیماران در روزهای نخست درمان تجربه می‌کنند، تنها یک فشار خفیف و قابل تحمل است نه یک درد شدید و آزاردهنده. این حس بیشتر شبیه عادت نکردن دهان به وجود جسم خارجی بر روی دندان هاست تا یک درد واقعی. به همین دلیل، شدت این حس در افراد مختلف فرق دارد و برخی بیماران حتی هیچ دردی احساس نمی‌کنند.

شدت درد ارتودنسی به چه عواملی بستگی دارد؟

درد ارتودنسی، در هر بیماری تجربه ای متفاوت است. برخی از افراد تقریبا هیچ گونه دردی احساس نمی‌کنند، برخی ادعا دارند کمی احساس ناراحتی داشتند، تعدادی نیز از ناراحتی بیشتری شکایت می‌کنند. اما دلیل شدت درد متفاوت در افراد مختلف چیست؟ در ادامه به مهم ترین عوامل تعیین کننده شدت درد ارتودنسی در افراد مختلف پرداخته‌ایم:

سن بیمار

معمولا افراد جوان‌ تر به دلیل انعطاف‌ پذیری بیشتر بافت استخوانی و لثه، حرکت دندان‌ ها را راحت‌ تر تحمل می‌کنند. در سنین بالاتر، بافت استخوان تراکم بیشتری دارد و ممکن است فشار وارده برای جا به جایی دندان‌ ها، ناراحتی بیشتری ایجاد کند.

آستانه درد فردی

هر فرد آستانه‌ درد متفاوتی دارد؛ به همین دلیل، دو بیمار با شرایط دندانی مشابه ممکن است تجربه‌ کاملا متفاوتی از درد ارتودنسی داشته باشند. این ویژگی کاملا شخصی است و ارتباطی به شدت واقعی مشکل دندانی ندارد.

میزان نیروی اعمال شده توسط متخصص

میزان فشاری که برای حرکت دادن دندان‌ ها به کار می‌رود، بسته به نوع ناهنجاری و برنامه‌ درمانی هر بیمار متفاوت است. هرچه این نیرو در هر مرحله بیشتر باشد، احتمال احساس ناراحتی در روزهای پس از نصب یا تنظیم مجدد نیز بیشتر خواهد بود. به همین دلیل، تجربه اکثر بیماران بهترین متخصصین ارتودنسی در تهران یا هر شهر دیگری این است که به دلیل تبحر ایشان درد ارتودنسی کمتری را تجربه کرده‌اند.

میزان استرس بیمار

استرس و اضطراب می‌توانند حساسیت فرد نسبت به درد ارتودنسی را افزایش دهند. بیمارانی که نگرانی بیشتری نسبت به روند درمان دارند، معمولا ناراحتی ناشی از ارتودنسی را شدیدتر از واقعیت احساس می‌کنند. آرامش ذهنی و آگاهی از موقتی بودن این ناراحتی، می‌تواند به کاهش این حس کمک کند.

نوع و شدت ناهنجاری دندانی

هرچه میزان نامرتبی یا ناهنجاری دندان‌ها و فک بیشتر باشد، معمولا فاصله‌ بیشتری باید طی درمان جبران شود و این موضوع می‌تواند بر شدت فشار وارده و در نتیجه میزان ناراحتی تاثیر بگذارد. به همین دلیل، شدت درد ارتودنسی در بیماران مختلف، بسته به ناهنجاری های فک و دندانی آنها، متفاوت خواهد بود.

مهم ترین دلایل درد ارتودنسی

درد ارتودنسی دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد از فشار طبیعی وارده بر دندان ها گرفته تا مشکلات جزئی در تجهیزات. در ادامه به مهم ترین این دلایل پرداخته‌ایم:

زخم و التهاب ناشی از عادت نکردن دهان به آنها

در روزهای ابتدایی درمان، دهان هنوز به سیم ها و براکت های ارتودنسی عادت نکرده است و ممکن است بافت نرم دهان مانند لثه، گونه، لب و زبان در اثر برخورد به این تجهیزات یا فشاری که به دندان ها برای هدایت به موقعیت اصلی خود وارد می‌شود، احساس درد و ناراحتی داشته باشند. این حالت موقتی و طبیعی است و بیمار حداکثر طی یک هفته به این وضعیت عادت می‌کند و این ناراحتی به طور محسوس کاهش پیدا می‌کند.

شل شدن براکت یا سیم

اگر به تغذیه اصولی ارتودنسی دندان پایبند نباشید و غذاهای سفت و چسبنده مانند ته دیگ، آدامس و … بخورید، ممکن است این کار باعث شل شدگی براکت ها یا سیم های ارتودنسی شوند. این شل شدگی علاوه بر به هم ریختن توزیع یکنواخت دستگاه برای جابجایی دندان ها، ممکن است باعث ایجاد درد ارتودنسی و گاهی زخم در اطراف ناحیه آسیب دیده شود. در صورت بروز این مشکل هر چه سریعتر به متخصص ارتودنسی خود به منظور تنظیم مجدد براکت و سیم ها مراجعه کنید.

بیرون زدگی انتهای سیم

گاهی انتهای سیم ارتودنسی، به‌ ویژه در ناحیه‌ دندان‌ های عقبی، از جای اصلی خود خارج شده و به سمت بیرون برمی‌گردد. این بخش تیز و بیرون‌ زده می‌تواند به‌ طور مداوم با گونه یا لب برخورد کند و باعث سوزش، خراش و در موارد شدیدتر، زخم داخل دهان شود. این مشکل معمولا با استفاده از موم ارتودنسی به‌ صورت موقت قابل کنترل است، اما رفع کامل آن نیاز به بازدید ارتودنتیست (متخصص ارتودنسی) دارد.

التهاب و خونریزی لثه

تمیز نکردن دقیق دندان‌ ها در اطراف براکت‌ ها باعث تجمع پلاک میکروبی می‌شود. این پلاک‌ ها با گذشت زمان لثه را تحریک کرده و منجر به التهاب، قرمزی و حتی خونریزی هنگام مسواک زدن می‌شوند. از آنجا که براکت‌ های ارتودنسی ثابت دسترسی به برخی نقاط دندان را دشوارتر می‌کنند، رعایت بهداشت دهان در دوران ارتودنسی اهمیت بیشتری نسبت به حالت عادی پیدا می‌کند.

پوسیدگی اطراف براکت ها

براکت های چسبیده شده به دندان ها، تمیز کردن کامل مینای دندان را دشوارتر می کنند و ممکن است در اثر باقی ماندن ذرات غذایی یا باکتری ها، پوسیدگی دندان های اطراف براکت ها رخ دهد. این پوسیدگی علاوه بر آسیب رساندن به سلامت دندان ها، معمولا با درد و حساسیت دندان ها به مواد سرد، گرم یا شیرین همراه است.

فشار بیش از حد پس از تنظیم ماهانه

در هر جلسه‌ تنظیم دوره‌ ای سیم های ارتودنسی، ارتودنتیست میزان فشار وارد بر دندان‌ ها را برای ادامه‌ روند حرکت آنها تغییر می‌دهد. این تغییر فشار باعث می‌شود طی ۲ تا ۳ روز پس از هر جلسه، درد و حساسیت بیشتری نسبت به روزهای عادی احساس شود؛ به‌ خصوص هنگام جویدن غذا. این نوع درد ارتودنسی کاملا طبیعی است و پس از گذشت این بازه‌ زمانی به‌ تدریج کاهش می‌یابد.

لق شدن غیرطبیعی دندان‌ ها

لق شدن خفیف دندان‌ ها در حین ارتودنسی طبیعی است، چون دندان در حال جا به‌ جایی به موقعیت جدید خود است. اما اگر این لقی بیش از حد معمول باشد یا با درد شدید و مداوم همراه شود، ممکن است نشانه‌ فشار بیش‌ ازحد یا مشکلی در روند درمان باشد. در چنین شرایطی بهتر است بدون فوت وقت با متخصص ارتودنسی مشورت شود تا از آسیب به ریشه یا بافت نگه‌ دارنده‌ دندان جلوگیری شود.

شکستگی براکت یا جدا شدن چسب

گاهی در اثر ضربه، گاز زدن غذاهای سفت یا فشار غیرمعمول، براکت می‌ شکند یا چسب نگه‌ دارنده‌ آن از سطح دندان جدا می‌شود. در این حالت، براکت آسیب‌ دیده دیگر به‌ درستی سیم را در جای خود نگه نمی‌ دارد و ممکن است باعث حرکت نامنظم سیم و در نتیجه درد نقطه‌ ای در ناحیه‌ آسیب‌ دیده شود. این مورد معمولا نیاز به مراجعه‌ زودهنگام به کلینیک برای تعویض یا ترمیم براکت دارد.

انواع درد ارتودنسی

• دندان درد: به دلیل فشار واردشده برای جابجایی دندان ها ایجاد می شود و معمولا در چند روز اول شدیدتر است.
• درد فک: حرکت دندان ها و تغییر در نحوه ی قرارگیری فک ها می تواند باعث احساس درد یا خستگی در عضلات فک شود.
• حساسیت لثه: لثه ها ممکن است در اثر فشار یا تحریک براکت ها ملتهب و حساس شوند.
• زخم داخل دهان: تماس براکت ها و سیم ها با داخل گونه یا لب می تواند باعث خراش یا زخم شود.
• سردرد: فشار ناشی از حرکت دندان ها گاهی باعث درد خفیف در ناحیه سر یا اطراف شقیقه ها می شود.
• درد هنگام جویدن: در روزهای اول یا بعد از تنظیم سیم ها، جویدن غذا ممکن است باعث درد و ناراحتی شود.

درد شدید یا غیرطبیعی در ارتودنسی

تحمل ناراحتی های ارتودنسی برای بیشتر افراد دشوار نیست؛ زیرا در واقع امروزه چیزی تحت عنوان «درد شدید ارتودنسی» وجود ندارد. این تصور مربوط به سال های دور است؛ زمانی که تنها روش درمان، ارتودنسی ثابت با تکنیک های ابتدایی بود و تجهیزات، کنترل نیرو و روش های نصب باعث ایجاد درد قابل توجه برای بیمار می شد.

در شرایط فعلی، بیماران به جای درد واقعی، بیشتر احساس ناراحتی خفیف و گذرا را تجربه می کنند. علت اصلی این ناراحتی، عدم عادت دهان و دندان ها به تجهیزات ارتودنسی در روزهای ابتدایی است. این موضوع عمدتا در ارتودنسی ثابت دیده می شود و زمانی که از «درد ارتودنسی» صحبت می شود، منظور همین حس فشار یا ناراحتی اولیه در بیماران این روش درمانی است.

برای درک بهتر این وضعیت می توان آن را به حالتی تشبیه کرد که هنگام شکستن تخمه، تکه کوچکی از پوست تخمه بین دندان ها گیر می کند. این تکه کوچک با ایجاد فشاری خفیف اما آزاردهنده، حسی ناآشنا و ناخوشایند به فرد منتقل می کند. ناراحتی ارتودنسی نیز معمولا از همین جنس است؛ فشار ملایم، گذرا و قابل تحمل.

ارتودنسی تا چه مدت درد دارد؟

درد ارتودنسی معمولا بعد از نصب اولیه وسایل ارتودنسی شروع می‌شود. هرچند این درد معمولا خفیف است، اما ممکن است از چند ساعت تا یکی دو روز ادامه داشته باشد. بعضی‌ها هم می‌گویند که تا سه روز اول کمی اذیت می‌شوند، مخصوصا موقع جویدن غذا یا خوردن چیزهای سفت تر. اما نگران نباشد، این درد گذراست و معمولا بیشتر از چند روز دوام ندارد، چون بدن کم‌ کم به فشار وارده عادت می‌کند و خیلی ها بعد از مدت کوتاهی دیگه اصلا متوجهش نمی‌شوند. به طور کلی، درد ارتودنسی معمولا بین ۳ تا ۷ روز طول می‌کشد و پس از آن شرایط بسیار راحت تر می شود.

علاوه بر شروع درمان، در جلسات تنظیم دوره ای توسط متخصص ارتودنسی هم ممکن است بعد از هر ویزیت کمی احساس ناراحتی یا فشار روی دندان ها داشته باشد، که معمولا خفیف است و فقط چند ساعت طول می‌کشد. خلاصه اینکه در جواب سوال اینکه درد ارتودنسی چقدر طول میکشد، باید بدانید که خیلی کوتاه مدت است و به مرور برایتان عادی می‌شود.

مقایسه درد انواع روش های ارتودنسی

روش ارتودنسی	میزان درد	علت اصلی
ثابت فلزی	زیاد	فشار زیاد + براکت و سیم
سرامیکی	متوسط تا زیاد	سایز براکت + فشار
نامرئی (الاینر)	کم	بدون براکت و سیم
متحرک	خفیف	فشار ملایم
مینی براکت	کم تا متوسط	اصطکاک کمتر
ریتینر	خیلی کم	فشار نگهدارنده

همان طور که در این جدول می بینید میزان درد ارتودنسی در صورت استفاده از ارتودنسی ثابت فلزی بیشتر از سایر روش هاست. اما این بدین معنی نیست که در صورت استفاده از ارتودنسی فلزی، میزان این درد و ناراحتی غیرقابل تحمل است؛ بلکه این درد موقتی و بسیار جزئی است و نیازی به نگرانی بابت این موضوع نیست.

آیا ارتودنسی نامرئی درد دارد؟

تمام روش های ارتودنسی در زمان شروع برای بیماران حس عجیبی به همراه دارند و این ناراحتی جزئی را ایجاد می کنند. با این حال ارتودنسی نامرئی با الاینرهای شفاف درد و ناراحتی بسیار خفیف و زودگذری دارد. شما با این روش ممکن است تنها چند ساعت کمی حس بدی داشته باشید و به زودی به وجود الاینرها (پلاک های شفاف پلاستیکی) بر روی دندان هایتان عادت خواهید کرد. البته این درد و ناراحتی در صورت استفاده از سایر روش های ارتودنسی نامرئی مانند لینگوال یا سرامیکی که نوعی ارتودنسی ثابت نیز هستند، بیشتر است.

چرا ارتودنسی ثابت درد دارد؟

ارتودنسی ثابت یعنی مرتب کردن دندان ها با وسایلی که از ابتدای درمان توسط متخصص به دندان ها متصل می شوند و تا زمان مرتب شدن دندان ها این وسایل همچنان به دندان ها متصل باقی می مانند. زمانی که وسایل ارتودنسی نصب می شوند، سازوکاری ایجاد می کنند که در نتیجه آن به دندان ها فشار وارد می کنند تا آن ها به صورت بسیار جزئی از موقعیت نامرتب خود حرکت کرده و کم کم صاف شوند. بعد از نصب دستگاه های ثابت به یکباره نیرویی به دندان ها وارد می شود و آن ها را وادار به حرکت می کند و چون این شرایط برای شما تازگی دارد شما احساس عجیب و کمی ناراحت کننده ای خواهید داشت.

چرا بعد از گذاشتن کش ارتودنسی احساس درد می کنیم؟

یکی از اجزای مهم در ارتودنسی ثابت، استفاده از کش های ارتودنسی است که انواع مختلفی دارند و به‌طور کلی با نام الاستیک ارتودنسی شناخته می شوند. این کش ها به دندان ها از زوایا و جهات مختلف نیرو وارد می کنند تا دندان ها به‌ مرور به موقعیت درست خود هدایت شوند. از آنجایی که کش های ارتودنسی نسبتا سفت هستند و فشار زیادی به دندان ها وارد می کنند، باعث ایجاد درد کش ارتودنسی می شوند. البته این نوع درد هم مثل سایر دردهای ارتودنسی، معمولا موقتی است و بعد از چند روز کاهش پیدا می کند یا کاملا از بین می رود.

میزان درد فنر ارتودنسی

استفاده از فنر در ارتودنسی ممکن است در روزهای اول باعث ناراحتی یا درد بشود. درد فنر ارتودنسی معمولا به خاطر فشاری است که برای حرکت دادن دندان ها وارد می شود، اما این درد موقتی است و بعد از چند روز، بدن بهش عادت می کند. در صورت نیاز، می شود با مسکن های ملایم یا تغذیه نرم، این درد رو قابل تحمل تر کرد.

روش های درمان درد ارتودنسی چیست؟

اگر بریس هایتان شما را آزار می دهد، چند ترفند ساده وجود دارد که می توانید برای تسکین خودتان امتحان کنید.

از مسکن استفاده کنید

متخصص ارتودنسی معمولا به شما توصیه می کند که در صورت بروز ناراحتی جزئی بعد از نصب وسایل، از مسکن های بدون نسخه استفاده کنید. ممکن است در سه روز اول به یک یا دو قرص برای درد نیاز داشته باشید یا شاید اصلا نیازی به آن نباشد. اگر درد ارتودنسی فک بالا بیشتر از درد ارتودنسی فک پایین حس می کنید، استفاده از مسکن های معمولی می تواند کمک کننده باشد.

راهکارهای خانگی برای تسکین درد ارتودنسی

برای کاهش درد، می‌توانید از درمان خانگی برای درد ارتودنسی استفاده کنید. مثلا آب نمک ولرم برای شستشوی دهان می تواند التهاب رو کاهش بدهد. کمپرس یخ روی صورت هم به تسکین درد و کاهش تورم کمک می‌کند. ماساژ ملایم فک هم باعث آرامش می‌شود. از همه مهم تر، می توانید با انجام کارهای آرامش بخش مثل کتاب خواندن یا گوش دادن به موسیقی، حواس خودتان را از درد پرت کنید و راحت تر با شرایط کنار بیایید.

روی لثه های خود کمپرس یخ بگذارید

کمپرس یخ برای کاهش درد بعد از ارتودنسی فوایدی مشابه با غذاهای سرد دارند. به سادگی یک کیسه یخ را که در یک حوله یا مشمای نازک قرار دارد به مدت 20 دقیقه روی صورت خود قرار دهید. همچنین می توانید یک تکه یخ کوچک را روی لثه های خود قرار دهید.

غذاهای نرم بخورید

غذاهای نرم مانند پوره سیب زمینی، رشته فرنگی و سوپ، بدون وارد کردن فشار اضافی به دندان، انرژی مورد نیاز شما را تامین می کنند. حتی بهتر از آن، می توانید از خودتان با یک کاسه بستنی پذیرایی کنید! اگر به کاهش دما حساس نیستید، سرما می تواند به کاهش التهاب و درد ارتودنسی دندان کمک کند.

رعایت بهداشت دهان و دندان

رعایت بهداشت دهان در دوران ارتودنسی دندان بسیار مهم است، چون تجمع غذا و پلاک باعث التهاب و درد می شود. استفاده از مسواک نرم یا برقی برای تمیز کردن دقیق تر، نخ دندان مخصوص ارتودنسی و مسواک بین دندانی برای پاک سازی بین براکت ها ضروری است. همچنین شستشو با دهان شویه ضدباکتری و آب بعد از هر وعده غذایی به سلامت لثه و کاهش درد کمک می کند.

استفاده از ژل های بی حس کننده خوراکی

استفاده از ژل های بی حس کننده خوراکی یکی از سریع ترین روش ها برای کاهش درد ارتودنسی است. ژل هایی مانند بنزوکائین یا اوراژل را می توان مستقیما روی لثه یا نقاط دردناک با انگشت تمیز یا گوش پاک کن مالید تا ناحیه مورد نظر بی حس شود. این ژل ها موقتا درد ناشی از براکت ها یا زخم های دهان را کاهش می دهند و به ویژه در روزهای اول ارتودنسی یا بعد از تنظیم سیم ها بسیار موثر هستند.

از موم یا وکس استفاده کنید

اگه براکت یا سیم ارتودنسی‌ شکسته و دارد بافت نرم داخل دهانتان رو اذیت می‌کند، بهترین کار این است که از موم یا وکس ارتودنسی استفاده کند. این موم مثل یه محافظ عمل می‌کند و یه سد نرم بین براکت ها و داخل دهانتان ایجاد می‌کند تا از زخم شدن یا بریدگی جلوگیری بشود. اگر بعد از گذاشتن موم هنوز احساس درد یا ناراحتی داشتید، می‌توانید از یه مسکن ملایم کمک بگیرید تا راحت تر باشید.

تجربه بیماران از درد ارتودنسی

بسیاری از کسانی که ارتودنسی کرده اند، در روزهای اول از درد ناشی از فشار براکت ها و سیم ها شکایت دارند. بیشتر افراد می‌گویند که در جلسه اول ارتودنسی درد دارند و این درد معمولا در روزهای اول شدیدتر است، اما بعد از چند روز به تدریج کاهش پیدا می‌کند و به راحتی قابل تحمل می شود.
خیلی از بیماران توصیه می کنند که برای کاهش درد، خوردن غذاهای نرم و استفاده از مسکن های ساده خیلی کمک کننده بوده است. همچنین شستشوی دهان با آب نمک ولرم و استفاده از کمپرس سرد برای کاهش تورم و درد خیلی موثر است. برخی دیگر به درمان سریع دندان درد ارتودنسی اشاره می کنند و می‌گویند که ماساژ ملایم فک و استراحت دادن به دهان باعث تسکین و کاهش ناراحتی‌شان شده است.

نکات پایانی

درد ارتودنسی امری طبیعی و موقت است و نشانه ای از پیشرفت درمان محسوب می شود. این ناراحتی معمولا در روزهای اول نصب یا تنظیم براکت ها بیشتر است، اما با رعایت بهداشت دهان، استفاده از مسکن های ساده، ژل های بی حس کننده و روش های خانگی مانند کمپرس یخ و غذاهای نرم، به راحتی قابل کنترل است. آگاهی از دلایل درد و مراقبت های ساده به شما کمک می کند تا تجربه ای کم دردتر و موفق تر از درمان ارتودنسی داشته باشید.

سوالات متداول